Turizm texnologiyaları lüğəti

0–9

3D Secure

Onlayn kart ödənişində kartı buraxan bankın müştərinin şəxsiyyətini əlavə yoxlaması: bank tətbiqində təsdiq və ya SMS kodu. Saxta ödənişlərin qarşısını alır. Ətraflı: onlayn ödəniş

A

Aqreqator

Bir API ilə çoxlu aviaşirkətin və ya otelin məzmununu verən vasitəçi. Məsələn, NDC aqreqatorları onlarla aviaşirkətin NDC tariflərini bir yerdə toplayır. Ətraflı: NDC nədir

Allotment (kvota)

Otelin və ya aviaşirkətin turoperatora müəyyən tarixlər üçün ayırdığı sabit sayda otaq və ya yer. Satılmayan kvota reliz müddətində qaytarılır.

Amadeus

Dünyanın ən böyük qlobal paylama sistemlərindən (GDS) biri. Agentliklər onunla yüzlərlə aviaşirkətin, otelin və avtomobil icarəsinin məhsullarını axtarır və bron edir. Sistem kodu 1A-dır. Ətraflı: Amadeus proqramı

API

İki proqramın bir-biri ilə məlumat mübadiləsi üçün qaydalar toplusu. Turizmdə sayt GDS, NDC, bedbank və banklarla API vasitəsilə əlaqə qurur.

Avtorizasiya (ödəniş bloku)

Məbləğin müştərinin kartında bloklanması, amma hələ silinməməsi. Bilet yazılandan və ya otel təsdiqlənəndən sonra məbləğ tutulur, alınmasa blok ləğv olunur. Ətraflı: onlayn ödəniş

B

B2B

Şirkətdən şirkətə satış. Turizmdə turoperatorun və ya konsolidatorun sub-agentlərə netto və ya komissiyalı qiymətlə satışı. Ətraflı: B2B portal

B2B portal

Turoperatorun və ya konsolidatorun sub-agentlərinə satış etdiyi qapalı onlayn platforma: agent hesabı, balans, kredit limiti, komissiya. Ətraflı: B2B portal və sub-agent sistemi

B2C

Şirkətdən son müştəriyə satış. Turizmdə səyahətçinin saytda özü bron edib kartla ödədiyi model.

Bedbank

Otel otaqlarını topdan, netto qiymətlə turoperator, agentlik və onlayn platformalara satan təchizatçı. Məsələn, Hotelbeds, WebBeds, GoGlobal. Ətraflı: bedbank API inteqrasiyası

Booking engine (rezervasiya mühərriki)

Saytda axtarışı, qiyməti, bronu və ödənişi real vaxtda idarə edən proqram hissəsi. Təchizatçılara qoşulur və nəticələri sizin qiymət qaydalarınızla göstərir. Ətraflı: booking engine nədir

BSP (Billing and Settlement Plan)

IATA-nın agentliklər ilə aviaşirkətlər arasında hesablaşma sistemi. IATA agentliyi biletləri yazır, ödənişi BSP vasitəsilə aviaşirkətlərə köçürür.

C

Channel manager (kanal meneceri)

Otelin otaq və qiymətlərini müxtəlif satış kanallarında (sayt, OTA, bedbank) eyni vaxtda yeniləyən sistem. İkiqat bronun qarşısını alır. Ətraflı: inteqrasiyalar

Chargeback (mübahisəli ödəniş)

Müştərinin bankı vasitəsilə ödənişi geri tələb etməsi. Satıcı bilet, vauçer və qəbul edilmiş şərtlər kimi sübutlar təqdim etməlidir. Ətraflı: onlayn ödəniş

CRS (Computer Reservation System)

Kompüter bronlaşdırma sistemi. Əvvəlcə bir aviaşirkətin öz yerlərini satmaq üçün sistemi belə adlanırdı, bu gün çox vaxt GDS ilə eyni mənada işlədilir. Ətraflı: GDS nədir

Ç

Çarter reys

Turoperatorun və ya şirkətin müəyyən istiqamət və tarixlər üçün bütöv və ya qismən icarəyə götürdüyü reys. Yerlər adətən tur paketləri ilə satılır.

D

Dinamik paketləmə

Reys, otel, transfer və digər xidmətlərin müxtəlif təchizatçılardan real vaxtda götürülüb bir paketə və bir qiymətə birləşdirilməsi. Ətraflı: dinamik paketləmə

DMC (Destination Management Company)

Qəbul edən turizm şirkəti: öz ölkəsində otel, transfer, ekskursiya və tədbirləri xarici turoperator və agentliklər üçün təşkil edir.

E

EDIFACT

GDS-lərin onilliklərdir işlətdiyi köhnə məlumat formatı. Reys, sinif və qiyməti ötürür, amma tarif paketlərini və əlavə xidmətləri göstərməkdə çətinlik çəkir. Ətraflı: NDC nədir

EMD (Electronic Miscellaneous Document)

Baqaj, yer seçimi, yemək kimi əlavə xidmətlər üçün elektron sənəd. Biletdən ayrı yazılır.

E-bilet (elektron bilet)

Aviabiletin elektron forması. Bilet nömrəsi aviaşirkətin sistemində saxlanılır, sərnişinə qəbz e-poçtla göndərilir.

F

FOP (Form of Payment)

Bronda ödəniş üsulu: nağd, agentlik hesabı, kart və s. Bəzi hallarda müştərinin kartı birbaşa aviaşirkətə ödəniş üsulu kimi ötürülür.

G

GDS (Global Distribution System)

Aviaşirkətlərin, otellərin və digər təchizatçıların məhsullarını minlərlə agentliyə çatdıran qlobal bronlaşdırma sistemi. Əsasları: Amadeus, Sabre, Travelport. Ətraflı: GDS nədir

I

IATA

Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyası. Aviaşirkətlərin standartlarını (NDC, kodlar) müəyyən edir, agentlikləri akkreditasiya edir və BSP-ni idarə edir.

IATA akkreditasiyası

Agentliyin aviabiletləri öz adından yazmaq hüququ. Akkreditasiyası olmayan agentliklər biletləri konsolidator vasitəsilə yazır. Ətraflı: aviabilet sisteminin qiyməti

IATA kodları

Aeroport və şəhərlər üçün üç hərfli (GYD, IST), aviaşirkətlər üçün iki simvollu (J2, TK) standart kodlar.

K

Komissiya

Satıcıya satışdan faizlə ödənilən haqq. B2B satışda agent yekun qiymətlə satır, operator ona komissiya qaytarır. Ətraflı: B2B portal

Konsolidator

IATA akkreditasiyası olan və digər agentliklər üçün bilet yazan böyük agentlik. Sub-agentlərə adətən B2B portal vasitəsilə satır. Ətraflı: B2B portal

Q

Qidalanma kodları

RO: yalnız otaq. BB: səhər yeməyi. HB: səhər və şam yeməyi. FB: üç dəfə yemək. AI: hər şey daxil. Təchizatçılar kodları fərqli yaza bilər. Ətraflı: turoperator və turagent

Queue (növbə)

GDS-də cədvəl dəyişiklikləri, taym-limitlər və xəbərdarlıqların agentliyə gəldiyi siyahı. Bronları vaxtında idarə etmək üçün mütəmadi işlənməlidir.

L

LCC (Low-cost carrier)

Aşağı qiymətli aviaşirkət. Tariflər çox vaxt baqajsız olur, əlavə xidmətlər ayrıca satılır. Bəziləri GDS-də yoxdur və birbaşa API ilə qoşulur.

Look-to-book nisbəti

Axtarış sayının bron sayına nisbəti. Bəzi təchizatçılar çox axtarış edib az bron edənlərə məhdudiyyət və ya əlavə haqq tətbiq edir. Ətraflı: booking engine

M

Mapping (otellərin uyğunlaşdırılması)

Müxtəlif təchizatçılardan fərqli ad və kodla gələn eyni otelin bir otel kimi birləşdirilməsi. Olmasa, müştəri eyni oteli siyahıda bir neçə dəfə görür. Ətraflı: bedbank API

Markup (əlavə)

Netto qiymətin üzərinə qoyulan qazanc. İstiqamət, təchizatçı, aviaşirkət və ya agent üzrə qaydalarla təyin olunur.

N

NDC (New Distribution Capability)

IATA-nın standartı: aviaşirkətlər tarif paketlərini, baqajı və fərdi təklifləri agentliyə müasir API ilə birbaşa ötürür. Ətraflı: NDC nədir

Netto qiymət

Təchizatçının sizə verdiyi, əlavə qoyulmamış qiymət. Yekun satış qiyməti netto qiymətə markup əlavə etməklə alınır.

O

Offer və Order (təklif və sifariş)

NDC-nin iki əsas anlayışı. Təklif aviaşirkətin konkret sorğuya cavabıdır, sifariş isə müştəri təklifi qəbul edəndə yaranan və uçuşları, xidmətləri və ödənişi birləşdirən qeyddir. Ətraflı: NDC nədir

OTA (Online Travel Agency)

Onlayn turizm agentliyi: aviabilet, otel və turları yalnız sayt və tətbiq vasitəsilə satan şirkət.

P

Paket tarifi

Otelin və ya aviaşirkətin yalnız başqa xidmətlə birlikdə, paket daxilində satılmasına icazə verdiyi, adətən ucuz tarif. Ayrıca qiyməti müştəriyə göstərilmir. Ətraflı: dinamik paketləmə

PCC (Pseudo City Code)

GDS-də agentlik ofisinin kodu. Bronlar, icazələr və tarif müqavilələri bu koda bağlıdır, bron bir PCC-dən digərinə ötürülə bilər.

PMS (Property Management System)

Otelin daxili idarəetmə sistemi: otaqlar, qeydiyyat, hesablar. Channel manager və sayt ilə inteqrasiya olunur. Ətraflı: inteqrasiyalar

PNR (Passenger Name Record)

GDS-də bronun özü: sərnişinlər, reyslər, əlaqə və ödəniş məlumatları. Altı simvollu kodla tapılır. Ətraflı: Amadeus proqramı

R

Reliz müddəti

Kvotadakı satılmayan otaq və ya yerlərin cərimə olmadan otelə və ya aviaşirkətə qaytarıla biləcəyi son tarix.

S

Sabre

İlk kompüter bronlaşdırma sistemi əsasında yaranmış qlobal GDS. Xüsusilə Şimali Amerikada güclüdür. Sistem kodu 1S-dir. Ətraflı: Amadeus, Sabre, Travelport

Seqment

Bir uçuş hissəsi. Bakı–İstanbul–London səyahəti iki seqmentdir. GDS haqları və bonuslar çox vaxt seqmentə görə hesablanır.

Sertifikasiya

Təchizatçının (GDS, aviaşirkət, bedbank) inteqrasiyanı test mühitində yoxlayıb canlı işə buraxması. Ətraflı: inteqrasiyalar

Sub-agent

Turoperator və ya konsolidator vasitəsilə satış edən agentlik. Adətən B2B portalda öz hesabı, balansı və komissiyası olur. Ətraflı: B2B portal

T

Taym-limit

Bronun bilet yazılmadan saxlanıla biləcəyi son müddət. Vaxtında bilet yazılmasa, aviaşirkət yerləri ləğv edə bilər.

TIDS

IATA-nın bilet yazma hüququ verməyən identifikasiya kodu. Agentliyi aviaşirkətlər və təchizatçılar qarşısında tanıdır.

Travelport (Galileo)

Galileo, Worldspan və Apollo sistemlərini birləşdirən GDS. Galileo-nun yeni adı Travelport+-dır, kodu 1G-dir. Ətraflı: Amadeus, Sabre, Travelport

TST (Transitional Stored Ticket)

Amadeus-da PNR-də saxlanılan qiymət qeydi. Bilet bu qeyd əsasında yazılır. Ətraflı: Amadeus proqramı

V

Vauçer

Otel, transfer və ya ekskursiya üçün xidmətin ödənildiyini təsdiqləyən sənəd. Müştəri onu təchizatçıya təqdim edir.

W

White label

Başqa şirkətin hazırladığı və sizin brendinizlə işləyən hazır rezervasiya platforması. Ətraflı: white label, yoxsa xüsusi sistem