Qısa cavab: NDC (New Distribution Capability) aviaşirkətlərin öz təkliflərini, yəni tarif paketlərini, baqajı, yer seçimini və xüsusi qiymətləri, agentliklərə müasir API ilə birbaşa ötürməsi üçün IATA-nın hazırladığı standartdır. Agentlik NDC-yə üç yolla qoşula bilər: aviaşirkətə birbaşa, aqreqator vasitəsilə və ya GDS-in içindən. Bu yazıda NDC-nin nə verdiyini, hansı yolun kimə uyğun olduğunu, nəyin hazırlanmalı olduğunu və xərclərin nədən ibarət olduğunu izah edirik.
NDC nədir
NDC IATA-nın 2012-ci ildə təsdiqlədiyi məlumat standartıdır. Əvvəllər aviaşirkətin tarifləri agentliyə yalnız GDS vasitəsilə, onilliklər əvvəl hazırlanmış köhnə formatla (EDIFACT) çatırdı. Bu format əsasən reys, sinif və qiyməti ötürür. Aviaşirkətin bu gün satdığı tarif paketlərini, əlavə xidmətləri, şəkilləri və fərdi təklifləri göstərməkdə çətinlik çəkir.
NDC-də agentliyin sistemi sorğunu aviaşirkətin öz sisteminə göndərir. Aviaşirkət də cavabı özü formalaşdırır: hansı tarif paketi, nə daxildir, neçəyədir. Yəni qiyməti və təklifi GDS deyil, aviaşirkət müəyyən edir. GDS-lərin tarixi və NDC-nin necə yarandığı haqqında: GDS nədir: bronlaşdırma sistemləri Sabre-dən NDC-yə.
NDC agentliyə nə verir
- Tarif paketləri: eyni reysdə Light, Classic, Flex kimi paketlər və hər birinə nəyin daxil olduğu (baqaj, yer seçimi, dəyişiklik, qaytarma) aydın görünür.
- Əlavə xidmətlər: baqaj, yer, yemək, prioritet minmə bron zamanı satıla bilər. Bu, agentlik üçün əlavə gəlirdir.
- Yalnız NDC-də olan tariflər: bəzi aviaşirkətlər ən sərfəli tarifləri və xüsusi təklifləri yalnız öz saytında və NDC kanalında verir.
- GDS əlavə haqqından qaçmaq: bəzi aviaşirkətlər klassik GDS bronlarına əlavə haqq qoyur. Məsələn, Lufthansa Group-un 2026-cı il qaydalarına görə, bu haqq klassik (EDIFACT) bilet üçün GDS-dən asılı olaraq 18–23 €, GDS-in NDC kanalı ilə bilet üçün 8 €-dur, aviaşirkətin öz NDC bağlantısında isə tutulmur. Air France-KLM də NDC-dən istifadə etməyən agentliklərin GDS bronlarına əlavə haqq tətbiq edir.
Lufthansa Group, Air France-KLM, British Airways, Emirates, Qatar Airways və Turkish Airlines kimi böyük aviaşirkətlərin NDC proqramları var. Amma hər aviaşirkətin NDC-də nəyi təklif etdiyi və hansı əməliyyatları dəstəklədiyi fərqlidir.
Təklif və sifariş: NDC-nin məntiqi
NDC iki əsas anlayış üzərində qurulub:
- Təklif (offer): aviaşirkətin konkret sorğuya cavabı: reys, tarif paketi, şərtlər və qiymət. Təklifin müddəti məhduddur, qiymət bir müddət sonra dəyişə bilər.
- Sifariş (order): müştəri təklifi qəbul edəndə yaranan qeyd. Uçuşlar, əlavə xidmətlər və ödəniş bir yerdə saxlanılır.
Klassik modeldə bunlar ayrı-ayrı sənədlərdir: bron (PNR), elektron bilet və əlavə xidmətlər üçün EMD. IATA-nın məqsədi onları vahid sifarişlə (ONE Order) əvəz etməkdir. Amma keçid tədricən gedir: bu gün NDC ilə edilən bronların çoxunda arxada hələ də PNR və elektron bilet yaranır. Agentlik üçün bunun praktik mənası: hər aviaşirkətdə dəyişiklik və qaytarmanın NDC-də necə işlədiyini ayrıca yoxlamaq lazımdır.
Agentlik NDC-yə necə qoşulur: üç yol
| Yol | Necə işləyir və kimə uyğundur |
|---|---|
| 1. Aviaşirkətə birbaşa | Sistem aviaşirkətin NDC API-sinə qoşulur. Aviaşirkətlə müqavilə, adətən IATA nömrəsi, test və sertifikasiya tələb olunur. Hər aviaşirkət ayrıca inteqrasiyadır. Bir-iki əsas aviaşirkəti çox satan agentlik və turoperatorlar üçün uyğundur. |
| 2. Aqreqator vasitəsilə | Bir API ilə onlarla aviaşirkətin NDC məzmunu gəlir (məsələn, Duffel, Travelfusion, Verteil, AirGateway). Bəzi aqreqatorlar IATA akkreditasiyası olmadan da satmağa imkan verir. Tez başlamaq istəyən və bir neçə aviaşirkət satan agentliklər üçün uyğundur. |
| 3. GDS-in içindən | Amadeus, Sabre və Travelport NDC məzmununu öz sistemində göstərir. Agent tanış terminalda işləyir, yeni müqavilə lazım olmaya bilər. Artıq GDS ilə işləyən agentliklər üçün ən sadə yoldur, amma bütün aviaşirkətlər və bütün əməliyyatlar hələ əlçatan deyil. |
Praktikada bir çox agentlik yolları birləşdirir: GDS-dən gələn klassik tariflər, GDS-in NDC məzmunu və əsas aviaşirkətlərə birbaşa və ya aqreqator vasitəsilə qoşulma. GDS-lərin NDC imkanlarının müqayisəsi: Amadeus, Sabre, yoxsa Travelport.
Qoşulmaq üçün nə hazırlamaq lazımdır
- Satış siyahısı: ən çox satdığınız aviaşirkətlər hansılardır və onların NDC proqramı varmı?
- Bilet yazma hüququ: birbaşa qoşulma üçün aviaşirkətlər adətən IATA nömrəsi istəyir. IATA akkreditasiyanız yoxdursa, aqreqator və ya konsolidator vasitəsilə satmaq daha real yoldur.
- Ödəniş modeli: ödəniş BSP vasitəsilə, müştərinin kartı ilə birbaşa aviaşirkətə və ya aqreqatordakı balansdan ola bilər. Hansının işlədiyini əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
- Texniki inteqrasiya: NDC API-si ilə axtarış, təklif, sifariş, ödəniş və bron sonrası əməliyyatları rezervasiya sisteminizə qoşmaq, test etmək və sertifikasiyadan keçmək.
- Bron sonrası proseslər: dəyişiklik, qaytarma, cədvəl dəyişiklikləri və onların hesabatlarda və mühasibatda necə görünəcəyi.
NDC neçəyə başa gəlir
- Aqreqator: qiymətlər çox vaxt sorğu ilə verilir. Açıq dərc edənlərdən biri olan Duffel sifariş başına 3 $, hər əlavə xidmət üçün 2 $ alır (oktyabr 2026). Bəzi aqreqatorlar isə işə başlamaq üçün ilkin depozit tələb edir.
- GDS içində NDC: şərtlər GDS müqaviləsindən asılıdır. Bəzi bazarlarda GDS agentliklərdən NDC bronu üçün ayrıca haqq alır. Ona görə NDC bronlarına əlavə haqq olub-olmadığını GDS müqaviləsində dəqiqləşdirin.
- Birbaşa qoşulma: aviaşirkət adətən agentlikdən haqq almır, amma hər aviaşirkətin inteqrasiyası, testi və sertifikasiyası ayrıca iş və xərcdir.
- İnteqrasiya: rezervasiya sisteminə NDC mənbəyinin əlavə edilməsi layihənin bir hissəsidir. Ümumi xərclər: aviabilet rezervasiya sistemi neçəyə başa gəlir.
Nəyə hazır olmaq lazımdır
- Hər aviaşirkət fərqlidir: NDC standartının bir neçə versiyası işlənir (məsələn, 17.2, 18.1, 21.3), aviaşirkətlər də standartı fərqli tətbiq edir.
- Bron sonrası əməliyyatlar tam deyil: bəzi aviaşirkətlərdə dəyişiklik və ya qaytarma hələ NDC-də işləmir və aviaşirkətin call-mərkəzi və ya saytı ilə edilir.
- Payı hələ kiçikdir: məsələn, Sabre-də 2025-ci ildə NDC aviabronların təxminən 4%-ni təşkil edib. Ona görə NDC hələ GDS-i əvəz etmir, onu tamamlayır.
- Hesabat və mühasibat: NDC sifarişləri klassik biletlərdən fərqli görünə bilər. Onların BSP hesabatlarında və mühasibatda düzgün uçotu əvvəlcədən planlanmalıdır.
NDC və GDS bir axtarışda
Müştəri üçün mənbənin fərqi yoxdur: o, ən yaxşı qiyməti və aydın şərtləri görmək istəyir. Ona görə rezervasiya sistemi NDC və GDS tariflərini bir axtarışda göstərməli, eyni reysin paketlərini müqayisə etməli və bron sonrası əməliyyatları hər mənbə üçün düzgün aparmalıdır. TT Coders-in aviabilet rezervasiya sistemi Amadeus, Sabre, Travelport və NDC mənbələrini bir axtarışda birləşdirir.
NDC-yə hansı yolla qoşulmağın sizin üçün sərfəli olduğunu birlikdə hesablamaq üçün pulsuz konsultasiyaya yazılın. Ümumi seçim meyarları: rezervasiya sistemi necə seçilir: 10 sual.
Tez-tez verilən suallar
NDC nə deməkdir?
NDC (New Distribution Capability) IATA-nın aviaşirkətlərin təkliflərini agentliklərə müasir API ilə ötürməsi üçün hazırladığı standartdır. NDC ilə aviaşirkət tarif paketlərini, əlavə xidmətləri və fərdi qiymətləri agentliyə birbaşa göstərə bilir.
IATA akkreditasiyası olmadan NDC ilə satmaq olar?
Aviaşirkətə birbaşa qoşulmaq üçün adətən IATA nömrəsi tələb olunur. Amma bəzi NDC aqreqatorları IATA akkreditasiyası olmayan agentliklərə də satmağa imkan verir. Bu halda bilet aqreqatorun və ya konsolidatorun adından yazılır.
NDC tarifləri həmişə ucuzdur?
Həmişə yox, amma çox vaxt. Bəzi aviaşirkətlər ən sərfəli tarifləri yalnız NDC-də verir və GDS bronlarına əlavə haqq qoyur. Ən yaxşı nəticəni NDC və GDS tariflərini bir axtarışda müqayisə etmək verir.
NDC GDS-i əvəz edəcək?
Yaxın gələcəkdə yox. GDS-lər NDC məzmununu da öz sistemlərinə əlavə edir, agentliklər isə həm GDS, həm də NDC kanallarından istifadə edir. Daha real ssenari ikisinin birlikdə işləməsidir.
